Cüdoçularda tez-tez rast gəlinən zədələr və bərpa strategiyaları
Giriş
Cüdoda tarazlıq bir neçə saniyə ərzində pozula, bədən dartıla və rəqibin ağırlığı oynaqlara düşə bilər. Buna görə zədələr təkcə ağır yıxılma zamanı deyil, təkrarlanan tutuşlar, qeyri-sabit enişlər və yorğunluq fonunda da yaranır. Bu cür zədələnmələr məşq yükü düzgün tənzimlənmədikdə daha da arta bilər. Yüngül zədələnmələr də vaxtında qiymətləndirilməlidir.
Paris 2024 Yay Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimi 26 iyula, yarışların sonu isə 11 avqusta planlaşdırılmışdı. Oyunlar zamanı İraq cüdoçusu, 28 yaşlı Sadjad Ghanim Sehen qadağan olunmuş maddə üçün verdiyi testin müsbət nəticələnməsindən sonra yarışlardan kənarlaşdırıldı. Onun İdman Arbitraj Məhkəməsinə (CAS) apellyasiya vermək imkanı ola bilərdi. Bu, zədə ilə bağlı xəbər deyil: sağlamlıq və idmana qayıdış məsələlərini antidopinq proseduru ilə qarışdırmaq olmaz.
İdmançıların zədə profili
Cüdoda ən çox zədələnən nahiyələr diz, çiyin, dirsək, barmaqlar və beldir. Tutuş uğrunda mübarizə əl oynaqlarına davamlı yük salır. Atışa müqavimət göstərərkən isə diz və çiyində burxulma, bağ və yumşaq toxuma zədələri yarana bilər. Bu zədələnmələr məşq zamanı hərəkət texnikasına və təhlükəsiz enişə diqqət yetirməklə azaldıla bilər. Ağrı məşqi dayandırmağa məcbur etməsə də, hərəkət mexanikasının dəyişməsi sonradan daha ciddi problemə səbəb ola bilər. Təkrarlanan zədələnmələr məşq yükünün yenidən qiymətləndirilməsini tələb edə bilər.
Diz zədələrinə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Ayaq tatamiyə ilişib, bədən dönəndə ön çarpaz bağ (ACL) zədələnə bilər. Belə vəziyyət ACL zədələnməsi adlanır. Yan bağlar və menisk də zərər görə bilər. Şişkinlik, dizdə boşalma hissi və istiqaməti dəyişərkən yaranan ağrı sadəcə yorğunluq kimi qəbul edilməməlidir. Dəqiq diaqnoz müayinə əsasında qoyulur, idmançının subyektiv hisslərinə görə yox.
Bu zədələnmələr zamanı idman həkiminin müayinəsi və idman həkimi tövsiyələri bərpa prosesinin təhlükəsiz aparılmasına kömək edir. Fərdi reabilitasiya planı ağrı və şişkinliyin səviyyəsinə uyğun tərtib olunur; fizioterapiya və bərpa məşqləri isə mütəxəssis nəzarəti ilə mərhələli şəkildə başlanır.